"Bana verebilecek bozuk paranız var mı?"

Zen ustası ve çırağı, bir köyden diğerine gidiyorlarmış yürüyerek. Yolda bir nehrin sığ yerinden geçerken genç bir kızın da ıslanmadan geçmekte zorlandığını görmüşler. Zen ustası kızı belinden tuttuğu gibi kaldırmış ve diğer tarafa geçirmiş. Yola devam etmişler. Varmaya yakın çırağı, ustaya "Ama siz kızlarla temas kurmayın, aklınızı dağıtmalarına izin vermeyin demiyor muydunuz? Neden nehirde kıza yardım ettiniz?" diye sormuş. Zen ustası gülümseyip cevap vermiş: "Ben onu çoktan orada bıraktım, sen neden hala taşıyorsun?"

Geçen hafta biraz yağmurlu bir sabah tam metroya, daha az kullanılan merdivenlerinden inerek girerken, yağmurdan korunaklı bölümünün başladığı noktada bir tip duruyordu. Genç, sırt çantalı, gri yağmurluklu. Birini bekler gibiydi. Yere bakıyordu. Onun hizasına indiğimde, aşağıdan da bir adam yine onun hizasına çıktığında ağzından bu laf çıktı. "Bana verebilecek bozuk paranız var mı?" Yüzünü yerden kaldırmadı ve ağzında öyle bir geveleyip söyledi ki, birimiz "Biri birşey mi dedi?" diye sorsa, inkar edecekti. O kadar utanıyordu yaptığından. Bozuk para falan vermedim. Hiç vermem. Yoluma devam ettim. Ama ofise varana kadar aklım ondaydı. Para verebilirdim. "Metroya mı bineceksin, akbil basayım" diyebilirdim. İş bile teklif edebilir, haftasonu bize çalışmasını isteyebilirdim. İki liralık şemsiyemi ona verebilirdim. Metroya binecek olsaydı, beraber yürüyüp hikayesini öğrenebilirdim. Acaba o zaman bir metro bileti karşılığında ilginç bir hikaye mi satın almış olacaktım? Aklım iki değil ikibine bölündü. Neden iki üç cümle de olsa muhabbet koyuverebilecek biri değildim? Neden büyük iyilik olabileceği halde iş teklif etmedim? Neden sokakta dilenen onca insan olduğu halde, bu çocuk koydu bana? Öğrenci falan herhalde. Her nasıl bir dönem geçiriyorsa atlatacak bunu. Arkadaşlarına gülerek, ilerki yıllarda sevgililerine, kendinden küçüklere dramatize ederek anlatacak belki. Halbuki üç-beş çocuk sahibi değil belli ki, kendinden başkasının sorumluluğunu yüklendiği şüpheli. Sanırım koymasının nedeni, kendime yakın bulmam. Sanki Zeynep dolayısıyla tanıştığım bir tip. Tipini beğenip de, süper muhabbet edilebileceğini düşündüğüm halde asla benimle ilgilenmeyecek, daha çıtı pıtı kızlarla ilgilenen saf ama cool tiplerden. Bir weak link. Metroda benden bozuk para isteyebilecek bir tip değil yani. Koymasının nedeni, ne onun ne de benim bu duruma düşeceğimizi hayal edemememiz. O ses tonunda duyduğum, sonradan kafama bin kere dönen o utanç hissi koydu.

Bunları düşünürken Mr. Fischer'in lisede İngilizce dersinde okuttuğu bu Zen anektodu geldi aklıma. O zaman çok self-evident ve hoş bir hikaye gibi gelmişti. Halbuki şimdi ben o çocuğun eline bozuk para sıkıştırmış olsaydım, vicdanımı temizlemiş olacak, rahat rahat ofisime gidip rahat rahat para kazanacaktım. Bu soul-searching'i yaşayamayacaktım. Daha mı doğru olacaktı? Then again, şimdi bunları yazarken düşünüyorum da, bu Zen anektodları genelde hiç de öyle self-evident olmadıklarına göre, acaba Zen ustasının bildiği birşeyi kaçırıyor muyum?

Bu arada, bu akşam tekrar gördüm tipi. Aynı yerde sol değil sağ duvar tarafında. "Abla bana verecek bozuk paran var mı?" diye doğrudan bana sordu bu sefer. Aynı ses tonu. Merdivenin tepesine çıkınca dönüp baktım. O yere bakışının iyi oyunculuk olduğunu düşünmek istemiyorum.